مایکوباکتریوم سویه اسید فست با ساختمان باسیل رشته ای است که فاقد اسپور، فاقد تحرک و فاقد اندوتوکسین است که از پایداری بسیار بالایی در برابر عوامل محیطی برخوردار است به طوری که در درون مخاط( خلط) بیرون افتاده فرد آلوده، در محیط خشک، 1-2 ماه زنده میماند.
بیماریزایی مایکوباکتریوم
این باکتری علارغم اینکه اندوتوکسین ندارد، غالبا به واسطه واکنش های سیستم ایمنی باعث ایجاد عوارض در بدن میشود. با وجود اینکه این باکتری توانایی رشد در محیط کشت را دارد، در داخل بدن، تمایل به ورود به سلول داشته و جز باکتری های درون سلولی اختیاری است. در نتیجه از سیستم ایمنی همورال پنهان میماند.
خصوصیات
مایکوباکتریوم، باکتری هوازی است که سرعت رشد آن نسبت به سایر باکتری ها بسیار کند میباشد. به صورتی که مایکوباکتریوم برای رشد به زمان 4-8 هفته ای نیاز دارد. دیواره سلولی این باکتری دارای مایکولیک اسید و لیپوآرابینومانان (lipoarabinomannan) است که با سایر باکتری های گرم مثبت تفاوت داشته و این امر موجب شده که توسط رنگامیزی گرم به خوب رنگ نگرفته و توسط رنگامیزی اسید فست قابل مشاهده میباشد.
سویه های بیماریزا
از سویه های بیماریزای شناخته شده این گونه، مایکوباکتریوم توبرکلوسیس( Mycobacterium tuberculosis)، مایکوباکتریوم لپره(Mycobacterium leprae)، مایکوباکتریوم آویوم اینتراسلولار(Mycobacterium avium and intracellulare) و… میباشند.
مایکوباکتریوم توبرکلوسیس( Mycobacterium tuberculosis)
مایکوباکتریوم توبرکلوسیس، عامل بیماری سل در انسان بوده که با رنگ آمیزی زیل نلسون ( حاوی فوشین بازی (basic fuchsin) و فنول (phenol)) باکتری ، در زمینه آبی(رنگ متیلن بلو) ، رنگ قرمز پیدا میکند.
مایکوباکتریوم توبرکلوسیس در محیط کشت لونشتاین-جانسون (Lowenstein Jense (LJ)) به شکل گل کلم رشد میکند. از طریق قطرات تنفسی فرد آلوده منتقل شده و وارد مجرای تنفسی شده و در قسمت های بالایی ریه که فشار اکسیژن بیشتری دارد رشد کرده و با پیشرفت بیماری، قسمت های پایین ریه را نیز درگیر میکند.
Mycobacterium tuberculosis با ورود به ماکروفاژهای آلوئولی ( ماکروفاژهای ریه) به صورت فاگوزوم، در داخل آن زندگی میکند. این باکتری در داخل ماکروفاژها، مانع اتصال فاگوزوم به لیزوزوم شده در نتیجه میتواند در داخل آن به بقای خود ادامه دهد. از آنجایی که این باکتری در داخل سلول ها زندگی میکند، از دسترس ایمنی همورال (Humoral Immunity)بدن خارج بوده و سیستم ایمنی سلولی(Cellular Immunity) علیه آن وارد عمل میشود.
با ایجاد ازدیاد حساسیت تیپ 4 ( ازدیاد حساسیت تاخیری) موجب تشکیل گرانولوم در داخل ریه شده که این توده ها درواقع، توده ای از باکتری پوشیده شده توسط سلول ها و لایه فیبروز هستند. که این مکانیستم، بسته بندی است که سیستم ایمنی برای مهار آن ایجاد میکند . اما با پیشترفت بیماری و رشد باکتری ها، گرانولوم پاره شده و عفونت سل قابل انتشار ایجاد میشود.
واکسن BCG
این واکسن، از باسیل زنده ضعیف شده گاوی گرفته شده که در برابر مایکوباکتروم توبرکلوسیس عامل سل مصونیت ایجاد میکند.
مایکوباکتریوم لپره
مایکوباکتریوم لپره عامل بیماری جذام است که در رنگامیزی زیل-نلسون به صورت باسیل های اسید فست ( تجمعی و یا باسیل تکی) مشاهده میشود. این باکتری در محیط کشت مصنوعی و کشت سلولی قابل رشد و کشت نیست و صرفا در داخل بدن بعضی حیوانات( مثل خرگوش) قابل تلقیح است.
مایکوباکتریوم آویوم اینتراسلولار
مایکوباکتریوم آویوم اینتراسلولار یا MAC یک مایکوباکتریوم فرصت طلب است که در افراد دارای نقص ایمنی مثل HIV، افراد دریافت کننده داروهای ایمونوساپرسور در پیوند عضو و… ایجاد عفونت میکند. از عوارض این عفونت ایجاد COPD یا بیماری انسداد مزمن ریه یا فیبروز سیستیک میباشد.
مایکوباکتریوم چیست؟
مایکوباکتریوم گروهی از باکتریهای اسیدفست و هوازی است که رشد نسبتاً کندی دارند. دیواره سلولی آنها حاوی ترکیباتی مانند مایکولیک اسید و لیپوآرابینومانان است که در ویژگیهای رنگآمیزی آنها نقش دارند.
چرا مایکوباکتریوم با رنگآمیزی گرم به خوبی رنگ نمیگیرد؟
وجود مقدار قابلتوجهی مایکولیک اسید در دیواره سلولی مایکوباکتریوم باعث میشود این باکتریها ویژگی رنگپذیری متفاوتی نسبت به بسیاری از باکتریهای معمول داشته باشند؛ به همین دلیل برای مشاهده آنها از رنگآمیزیهای اسیدفست مانند زیل-نلسون استفاده میشود.
مایکوباکتریوم توبرکلوسیس چیست؟
Mycobacterium tuberculosis عامل بیماری سل در انسان است. این باکتری از طریق قطرات تنفسی منتقل میشود و پس از ورود به دستگاه تنفسی میتواند در ریه مستقر شده و عفونت سل را ایجاد کند.
گرانولوم در بیماری سل چیست؟
گرانولوم ساختاری است که در اثر پاسخ ایمنی بدن به مایکوباکتریوم ایجاد میشود و به محدود کردن باکتری در بافت کمک میکند. در صورت پیشرفت عفونت و اختلال در کنترل آن، گرانولوم ممکن است تخریب شده و عفونت فعال و قابل انتشار ایجاد شود.
مایکوباکتریوم توبرکلوسیس در محیط کشت چگونه رشد میکند؟
مایکوباکتریوم توبرکلوسیس رشد بسیار کندی دارد و برای رشد آن در محیط کشت ممکن است چندین هفته زمان لازم باشد. در محیط لونشتاین-جانسون (LJ) کلنیهای آن میتوانند ظاهر موسوم به گلکلمی پیدا کنند
مایکوباکتریوم لپره چه بیماریای ایجاد میکند؟
Mycobacterium leprae عامل بیماری جذام است. این باکتری در رنگآمیزی زیل-نلسون به صورت باسیلهای اسیدفست مشاهده میشود و برخلاف بسیاری از باکتریها، بهطور معمول در محیطهای کشت مصنوعی قابل رشد نیست.
واکسن BCG چیست و چه ارتباطی با بیماری سل دارد؟
واکسن BCG از یک سویه زنده و ضعیفشده مایکوباکتریوم گاوی تهیه میشود و برای ایجاد ایمنی در برابر بیماری سل مورد استفاده قرار میگیرد. این واکسن یکی از روشهای شناختهشده پیشگیری از سل است.
