به قسمت مایع خون که 90% آب و 10 درصد آن از پروتئین، لیپوپروتئین، مواد غذایی، متابولیت ها، مواد دفعی، یون های معدنی و هورمون ها تشکیل شده است پلاسما گفته میشود.
پروتئین های پلاسما به سه گروه آلبومین، گلبولین و فیبرینوژن تقسیم میشوند اما از آنجایی که سرم بعد از انعقاد خون به دست میآید، فاقد فیبرینوژن میباشد.
آلبومین
آلبومین فراوانترین پروتئین گردن خون با غلظت 3.4-4.7 g/dL است که زنجیره پلی پپتیدی آن از 585 اسید آمینه و وزن 69 کیلودالتون تشکیل شده است. این پروتئین حامل یون ها، هورمون ها، دارو و… در گردن خون بوده و مهمترین عامل ایجاد فشار اونکوتیک(Oncotic) گردن خون میباشد.
فشار اونکوتیک چیست
فشار خون هیدرواستاتیک خون در مویرگ ها موجب جرکت آب و مواد کوچک از دیواره مویرگ به فضای بین سلولی میشود; برگشت این مواد به وریدی مویرگ به واسطه فشار اونکوتیک اتفاق میافتد. در صورتی که پروتئین آلبومین خون کاهش یابد، فشار اونکوتیک کاهش یافته و برگشت آب از داخل بافت کاهش یافته و موجب ایجاد خیز (Edema) میشود.
دلایل کاهش آلبومین
- اختلال در سنتز به واسطه سوء تغذیه و بیماری های کبدی
- افزایش دفع در بیماری کلیوی، گوارشی و سوختگی(دفع از پوست)
- تخریب در گرسنگی طولانی مدت و بیماری التهابی
گلبولین
پروتئین کروی با ساختمان گلیکوپروتئین که مقدار نرمان آن در سرم حدود 2-3 g/dL است. این دسته از پروتئین در الکتروفورز سه باند α، β،γ را به خود اختصاص داده که دو باند اول به دو باند فرعی کوچکتر (α1وα2)، (β1وβ2)تقسیم میشوند.
α گلبولین ها
α1 گلبولین
پروتئین هایی مثل α1-آنتی تریپسین و α1-آنتی کیموتریپسین، آنتی پروتئاز های تجزیه کننده پروتئاز های آزاد شده از سلول های بیگانه خوار شده و مانع آسیب بافت توسط آنها میشود. کمبود α1-آنتی تریپسین موجب آسیب بافت ریه توسط پروتئاز ها میشود.
پروتئین دیگر در این باند، α1-لیپوپروتئین یا لیپوپروتئین با چگالی بالا (HDL) است که در انتقال کلسترول از بافت به کبد نقش دارد.
α2 گلبولین
α2-ماکروگلبولین با وزن مولکولی 720KD، آنتی پروتئاز دیگر پلاسما است. در اختلالات کلیوی، سایر پروتئین های سرم از نفرون ها عبور کرده اما این پروتئین به واسطه سایز بزرگش، در سرم باقی مانده و نسبت با آنها در سرم افزایش پیدا میکند که یکی از نشانه های آسیب کلیوی، افزایش باند α2 در الکتروفورز پروتئین های سرم است.
سرولوپلاسمین: α2-گلیکوپروتئین با وزن 160KD و دارای 6-8 اتم مس در ساختمان خود است. این پروتئین در فعالیت های اکسیدازی یون های آهن جهت اتصال آن به ترانسفرین، کوپرواکسیدازی، آنتی اکسیدانی و متابولیسم مس نقش دارد.
هاپتوگلوبین α2-گلبولین 90 کیلودالتونی است که در حفظ هموگلوبین آزاد شده حین لیز داخل عروقی RBC نقش دارد. هموگلوبین آزاد شده در حضور اکسیژن، به دایمر های αβ تبدیل شده که امکان عبور از نفرون را دارد. در کم خونی همولیتیک و انتقال خون ناسازگار، پروئین هاپتوگلوبین به این دایمر متصل شده و مانع از دست رفت اسید آمینه و آهن آن از بدن میشود.
β-گلبولین ها
هموپکسین:
β1-گلیکوپروتئین 70KD است که هم آزاد در گردش خون را جمع آوری کرده و به کبد تحویل میدهد. در همولیز داخل عروقی شدید، هاپتوگلوبین تمام میشود، در این مرحله هموپکسین به گروه هِم متصل شده تا مانع دفع آن شود.
همچنین در صورت ادامه همولیز شدید، پس از اتمام هاپتوگلوبین و هموپکسین، هِم به شکل مت هم( هم فریک) تبدیل شده و به آلبومین متصل میشود تا فرصت سنتز دوباره هموپکسین ایجاد شده و هم را از آلبومین تحویل گرفته و به کبد تحویل دهد.
ترانسفرین:
یک β1-گلیکوپروتئین 760KD است که مسئول انتقال آهن (یون فریک Fe+3) به بافت های مصرف کننده آهن مثل مغز استخوان است. این باند الکتروفورز در زنان باردار و فقر آهن افزایش پیدا میکند.
*محل سنتز پروتئین های تا به اینجا گفته شده سلول های کبدی میباشد.
γ-گلبولین ها
گاماگلبولین ها یا ایمنوگلبولین ها، آنتی بادی های سرمی هستند که توسط لنفوسیت ها تولید میشوند. این پروتئین ها از دو زنجیره سبک( دو نوع کاپا(κ) و لامبدا(λ)) و زنجیره سنگین ( گاما، آلفا، مو، دلتا و اپسیلون; در آنتی بادی های IgE، IgD، IgM، IgA، IgG ) ساخته شده اند. فراوان ترین ایمنوگلبولین سرم، IgG و سپس IgAو IgM هستند.
خلاصه
پلاسما بخش مایع خون است که عمدتاً از آب و مجموعهای از پروتئینها، یونهای معدنی، هورمونها، مواد غذایی و مواد زائد تشکیل شده است. پروتئینهای اصلی پلاسما شامل آلبومین، گلوبولینها و فیبرینوژن هستند. آلبومین فراوانترین پروتئین پلاسماست و علاوه بر انتقال مواد مختلف در خون، نقش مهمی در حفظ فشار اونکوتیک و جلوگیری از تجمع مایع در بافتها دارد. گلوبولینها نیز شامل گروههای α، β و γ هستند و در فرآیندهایی مانند مهار پروتئازها، انتقال آهن و هم، متابولیسم مس و عملکرد سیستم ایمنی نقش دارند.
پلاسما چیست؟
پلاسما بخش مایع خون است که بیشتر آن را آب تشکیل میدهد و حاوی پروتئینها، یونهای معدنی، هورمونها، مواد غذایی، متابولیتها و مواد دفعی است.
پروتئینهای اصلی پلاسما کداماند؟
پروتئینهای اصلی پلاسما به سه گروه آلبومین، گلوبولین و فیبرینوژن تقسیم میشوند.
تفاوت پلاسما و سرم چیست؟
پلاسما بخش مایع خون پیش از انعقاد است و حاوی فیبرینوژن است؛ در حالی که سرم پس از انعقاد خون به دست میآید و فاقد فیبرینوژن است.
آلبومین چه نقشی در خون دارد؟
آلبومین مهمترین پروتئین پلاسما از نظر مقدار است و در انتقال برخی یونها، هورمونها و داروها و همچنین حفظ فشار اونکوتیک خون نقش دارد.
فشار اونکوتیک چیست؟
فشار اونکوتیک نوعی فشار اسمزی ایجادشده توسط پروتئینهای پلاسما، بهویژه آلبومین، است که به حفظ آب در فضای داخل عروقی کمک میکند.
کاهش آلبومین خون چه عوارضی دارد؟
کاهش آلبومین میتواند فشار اونکوتیک پلاسما را کاهش دهد و باعث خروج بیشتر مایع از عروق و ایجاد ادم شود.
هاپتوگلوبین چه وظیفهای دارد؟
هاپتوگلوبین به هموگلوبین آزادشده در جریان خون متصل میشود و به جلوگیری از از دست رفتن آهن و اسیدهای آمینه هموگلوبین از طریق کلیه کمک میکند.
ترانسفرین چیست و چه کاری انجام میدهد؟
ترانسفرین یک پروتئین پلاسمایی است که آهن فریک (Fe³⁺) را در خون جابهجا کرده و آن را به بافتهای نیازمند آهن، مانند مغز استخوان، منتقل میکند.
گاماگلوبولینها چه هستند؟
گاماگلوبولینها عمدتاً شامل ایمونوگلوبولینها یا آنتیبادیهای سرمی هستند که در پاسخ ایمنی بدن نقش دارند.
نظرات کاربران